اینجا جاییست که نور، سیاست را نرم میکرد و معماری، قدرت را آبرومند نشان میداد.تالاری که هر باز شدنِ ارسی، صحنهای تازه از هنر و خلاقیت را رو میکرد.تالار اول، جنوبیترین تالار مجموعه ؛ فضایی برای جلوس مهمانها و برگزاری مراسم رسمی ، مذهبی ، تشریفاتی و جایی که گفتگوها وزن داشتند و نگاهها حسابشده بودند. ارتفاع سقف، تناسبات کشیده و امتداد شرقی–غربی تالار، همه مطابق الگوی تالارهای رسمی معماری ایرانی اند تا فضا همزمان باشکوه، کنترلشده و نمایشی باشد.این تالار مرز میان اندرون خانواده و فضای عمومی است؛ جایی که معماری وظیفه دارد احترام بسازد، فاصله ایجاد کند و در عین حال، زیبایی را بیوقفه به رخ بکشد.
کف
فرشهای اولیه تالار، یک تکه دستبافت ابریشم بودهاندکه به دلیل مصطحلک شدن در دوره تولیت شادروان حاج وکیل التجار امینی بیش از یکصد سال پیش فرخته شده و مجدد فرش های نفیس یک تکه برای تالار خریداری و مفروش گردیده و فرشهای موجود امروزی حدود نیم قرن قدمت دارند و از بافت پنجاه رج انحصاری آستان قدس رضوی و جنس پشم دستریس و رنگ گیاهی است و با نقوش سنتی خود، انسجام بصری فضا را حفظ کردهاند. نقوش اسلیمی فرشها شامل گل شاهعباسی، ساقههای پییچان الهامگرفته از درخت زندگی (سرو)، گلهای پنجپر، لاله، لوزی، دهاناژدری ساده و پیچکدار و بتهجقه است. این نقوش، آگاهانه با طرحهای اسلیمی گچبریها و اجزای ارسیها همخوان شدهاند.
سقف
سقف با مقرنس های دورتادوری و با نقاشی رنگ روغن روی چوب تزئین شده و آینهکاریهای ظریف ، نور را خرد میکند و به حرکت درمیآورد. ارتفاع سقف، حس شکوه و کشیدگی فضا را تشدید میکند و نگاه را به بالا میکشد.
دیوارها
دیوارها پوشیده از گچبریها و آینهکاریها و گچ بری های روی آیینه ریز و پرجزئیات هستند. در ابتدا و انتهای تالار و همچنین در بالای ارسیها، مقرنسهای گچی و آیینه کاری دیده میشود که هم نقش سازهای دارند و هم ریتم بصری فضا را کامل میکنند.تالار از سمت شرق و غرب، به راهروهایی متصل میشود که به اتاقهای کوچکتری با ارسی پنجچشمه و قرینه میرسند. دربهای انتهایی تالار کشویی هستند. در دو سر تالار، قطعهای تخته چوبی افقی با ارتفاع حدود ۲۵ سانتیمتر قرار دارد که بهعنوان مرز ورودی و تفکیک عملکردی استفاده میشده است. دربهای واصل تالارها به یکدیگر دو لنگه و پاشنهای هستند.
ارسیها و بازشوها
شاخصترین غنصر تالار، ارسی ۹ چشمه (دری) و سه کتیبه(پاتاق) فوقانی فاخر و کمنظیر آن است؛ با تزئینات گرهچینی، پارچهبری، نقوش اسلیمی، آینهکاری و شیشههای رنگی. این ارسی با دربهای بالارونده طراحی شده و با بالا رفتن لتها، چشماندازی مستقیم به چهارباغ و حوض حیاط بیرونی ایجاد میکند.ارسی پنجچشمهای که تالار را به تالار میانی متصل میکند، لایهای نیمهشفاف میسازد و بازی نور و سایهای لطیف را به وجود میآورد.این تالار نیمهباز محسوب میشود؛ زیرا تمام لتهای ارسی رو به حیاط بیرونی و تالار میانی بهصورت عمودی باز و بسته میشوند. حتی در حالت بسته، نور از شیشههای رنگی عبور میکند، شدت آن را میگیرد، رنگ میدهد و سایههای هندسی پویا روی کف و دیوارها میسازد.
نور و منظر
ضلع شرقی تالار در ارتباط مستقیم با حیاط بیرونی است و به باغچهها و حوض مرکزی مشرف میشود. انعکاس نور حوض، روشنایی تالار را تشدید میکند و تصویر بنا را وارد فضا میسازد.لوسترها موسوم به «بارفتن» سیستم اصلی روشنایی تالار را تشکیل میدهند. لالههای دیواری با نقش شیر و خورشید و پرچم، قدمتی بیش از 170 سال دارند که متأسفانه در زلزله سال ۱۳۴۱ تعداد زیادی از آنها از بین رفته و نمونههای موجود، باقیمانده همان دورهاند.در شرق و غرب تالار، اطاق های شاهنشین در ارتفاع حدود ۴ متری و محفوظ با ارسی قرار دارد. این فضاها از شرق و غرب به تالار و از جنوب به حیاط بیرونی مشرفاند و کاربری آنها نشستن بانوان در مراسم بوده تا ضمن دید کامل، حریم بانوان نیزحفظ شود.اگر نزدیک ارسی ۹ چشمه بایستید و به اتصال گرهها دقت کنید، میبینید که ترکیب رنگ بندی شیشههای رنگی چقدر با دقت وطراحی و هارمونی رنگ با چه ظرافت چشم نوازی اجرا گردیده تا نور در ساعات مختلف روز، هرگز یک تصویر تکراری نسازد.
