تالار میانی مهمترین و باشکوهترین تالار مجموعه است؛ فضای اصلی میزبانی و پذیرایی و برگزاری مراسم مذهبی و آیینی خاندان این تالار نه فقط محل گردهمایی، بلکه صحنهای برای آیین، احترام و تداوم سنت خانوادگی بوده است که تاکنون بیش از یکصد و هفتاد سال است به وصیت شادروان حاج محمدرضا امینی استمرار دارد و ارتفاع سقف در بخش میانی، حدود نیممتر بیشتر از طرفین است تا مرکز فضا، ناخودآگاه جایگاه تمرکز و توجه جمع باشد.
در اینجا معماری تنها دیده نمیشود، شنیده میشود. فضا طوری طراحی شده که صدا پخش شود، نور آرام بماند و جمع، یکپارچه گردد.
کف:فرشهای اولیه تالار، یک تکه دستبافت ابریشم نود متری بودهاندکه به دلیل مستهلک شدن در دوره تولیت شادروان حاج وکیل التجار امینی بیش از یکصد سال پیش فرخته شده و مجدد فرش نفیس یک تکه برای تالار خریداری و مفروش گردیده و فرشهای موجود امروزی حدود نیم قرن قدمت دارند و از بافت پنجاه رج انحصاری آستان قدس رضوی و جنس پشم دستریس و رنگ گیاهی است و با نقوش سنتی خود، انسجام بصری فضا را حفظ کردهاند. نقوش اسلیمی فرشها شامل گل شاهعباسی، ساقههای پییچان الهامگرفته از درخت زندگی (سرو)، گلهای پنجپر، لاله، لوزی، دهاناژدری ساده و پیچکدار و بتهجقه است. این نقوش، آگاهانه با طرحهای اسلیمی گچبریها و اجزای ارسیها همخوان شدهاند.
سقف:تزئینات سقف به سه بخش تقسیم شده است که دور تادورآن گچ بری مقرنس می باشد . دو بخش طرفین با نقاشی روی چوب و نقوش گل و مرغ، اسلیمی و شکارگاه و آیینه کاری تزئین شدهاند. بخش مرکزی سقف، اوج شکوه تالار است؛ ترکیبی از آینهکاری، گچبری و کاربندی با نقش ماه و ستاره که از تزئینات منحصربهفرد این تالار بهشمار میآید. این تفاوت ارتفاع و تزئین، مرکزیت فضا را تقویت میکند.
دیوارها:دیوارها پوشیده از گچبریها و آینهکاریهای مفصل و ریز هستند. در پیشانی طاقچهها، آینهکاریهای ظریف اجرا شده و در بالای دیوارها، عناصر ویژهای با عنوان «کاسهنبات» قرار دارد. این عناصر، محل قرار دادن شمع برای تأمین نور شب بودهاند و همزمان به پخش بهتر صدا در فضا کمک میکردهاند. داخل کاسهنباتها نیز با آینهکاری و گچبری تزئین شده است. چهار شومینه در اضلاع شمالی و جنوبی تالار تعبیه شده که هم گرمایش فضا را تأمین میکرده و هم بر تقارن و ریتم معماری تالار تأکید داشته است.اگر به دقت نگاه کنید، گچبریهایی را میبینید که مستقیماً روی آینه اجرا شدهاند؛ ترکیبی نادر که باعث میشود نقشها با حرکت بیننده زنده شوند و تصویر شما جزئی از تزئینات تالار گردد.
ورودیها و ارتباطات فضایی:تالار میانی از طریق دو ارسی پنجچشمه قرینه، به تالارهای طرفین متصل میشود. این اتصال، نورگیری ملایم و باواسطهای ایجاد میکند و فضای تالار را از نور مستقیم و خشن دور نگه میدارد. در انتهای شرقی و غربی تالار، اتاقهایی با نام «اتاق بالاسر» قرار دارند که با سه جفت درِ تزئینشده با گرهچینی، آینهکاری، نقوش اسلیمی و شیشههای رنگی به تالار متصل میشوند.
ارسیها و بازشوها:اتاق بالاسر غربی از طریق یک ارسی پنجچشمه به حیاط شربت خانه متصل میشود. در سمت شرق نیز یک ارسی پنجچشمه، اتاق بالاسر را به حیاط خلوت یا قلیانخانه مرتبط میکرده که این فضا در حال حاضر تخریب شده و چایپزخانه جای بخشی از آن را گرفته است. این بخشها، برخلاف تالار، فاقد تزئینات گستردهاند و در گذشته سقف آن به صورت خنچه پوش (پروازی)با نقاشی های رنگ روغن گل مرغ بودند .در اضلاع شمالی و جنوبی این تالار دو ارسی5 چشمه قرینه و همچنین دو جفت درب دولنگه با درگاهی کاشی کاری قرینه نیز وجود دارد.
فضاهای خدماتی:در شرق تالار و پس از اتاق بالاسر، فضای چایپزخانه قرار داشته؛ محل استقرار سماورها، مجمعها و آمادهسازی چای برای پذیرایی از مهمانان در مراسم.
منابع و مراجع معتبر
*جلال امینی متولی موقوفات حاج محمدرضا امینی
*مهدی امینی مستند نگارعمارت وخاندان امینی
* مطالعات میدانی و مستندنگاری مجموعه عمارت امینی
* پیرنیا، محمدکریم: آشنایی با معماری اسلامی ایران
* بانیمسعود، امیر: معماری دوره قاجار
* حبیبی، محسن: ساختار فضایی خانههای تاریخی ایران
*گردآورندگان : الهام آقائی ، نگین خلیلی-دی ماه 1404