در این تالار، صداها آرام میشوند و نور، قصهای آرام از حیاط اندرونی روایت میکند.محلی که حریم خانواده و لحظههای خصوصی ، با شکوه معماری گره خورده است.تالار سوم، فضایی نیمهخصوصی است که مسیر ورود به حیاط اندرونی را هموار میکند. محلی برای نشستن مهمانهای نزدیک، مراسمهای زنانه، جمعهای خصوصی و نیمهرسمی و استفاده روزمره خانواده. این تالار، نقطهای برای تنفس و خلوت در میان روزمرگی و مراسم است، جایی که زمان به آرامی میگذرد و معماری، سکوت و صدا را با هم ترکیب میکند.این تالار نشان میدهد که در معماری قاجاری، حتی فضاهای نیمهخصوصی هم با دقت و احترام به سلسله مراتب فضایی و آسایش ساکنین طراحی میشدند. نور و تهویه، طراحی و تزئین، همه برای ایجاد فضایی راحت و آرام انجام گرفته است. در شرق و غرب تالار، اطاق های شاهنشین در ارتفاع حدود ۴ متری با سقف های خنچه پوش شده(پروازی) نقاشی رنگ وروغن گل مرغی قرار دارد. این فضاها از شرق و غرب به تالار و از شمال به حیاط اندورنی مشرفاند و کاربری آنها نشستن بانوان در مراسم بوده تا ضمن دید کامل، حریم بانوان نیزحفظ شود.
کف:فرشهای اولیه تالارسوم، یک تکه دستبافت ابریشم بودهاندکه به دلیل مستهلک شدن در دوره تولیت شادروان حاج وکیل التجار امینی بیش از یکصد سال پیش فرخته شده و مجدد فرش نفیس یک تکه برای تالار خریداری و مفروش گردیده و فرشهای موجود امروزی حدود نیم قرن قدمت دارند و از بافت پنجاه رج انحصاری آستان قدس رضوی و جنس پشم دستریس و رنگ گیاهی است و با نقوش سنتی خود، انسجام بصری فضا را حفظ کردهاند. نقوش اسلیمی فرشها شامل گل شاهعباسی، ساقههای پییچان الهامگرفته از درخت زندگی (سرو)، گلهای پنجپر، لاله، لوزی، دهاناژدری ساده و پیچکدار و بتهجقه است. این نقوش، آگاهانه با طرحهای اسلیمی گچبریها و اجزای ارسیها همخوان شدهاند.
سقف:سقف با مقرنس های دورتادوری و با نقاشی رنگ روغن روی چوب تزئین شده و آینهکاریهای ظریف ، نور را خرد میکند و به حرکت درمیآورد. ارتفاع سقف، حس شکوه و کشیدگی فضا را تشدید میکند و نگاه را به بالا میکشد و تفاوت سقف یان تالار با تالارهای دیگر ترکیب هنر گره چینی (شمسه) و اسلیم کاری با هنر نقاشی رنگ روغن و آیینه کاری می باشد که با تاقچههای کوچک ترکیب شدهاند تا ضمن ایجاد زیبایی، حس ارتفاع و خلوت خانوادگی را تقویت کنند. گچبریها سادهاند، با طرحهای گل و بوته، بدون شلوغی که توجه را از آرامش فضا منحرف کند.تزئینات سقف این تالار منحصر به فرد است و جالب است بدانید که تالار اول با این تالار به لحاظ هنر معماری و تزیینات قرینه نمی باشد.
دیوارها : تزئینات دیوارها ملایم است. تاقچهها کوچکاند و شاهنشینهای غرب و شرق با ارسی، فضای خصوصی برای نشستن بانوان یا اعضای خانواده ارتباط بصری به حیاط اندرونی و تالارهای مجاور ایجاد میکنند اتاقهای کوچک زیر شاهنشینها فضایی جداکننده برای تفکیک تالار از حیاطهای خدماتی هستند.اینجا نور و حریم خصوصی با هم آمیختهاند؛ هر لت(بالارو) از ارسی پنج چشمه، مثل پردهای نیمه شفاف، اسرار تالار را به آرامی فاش میکند. ارسیهای پنج چشمه در ضلع شمال و جنوب، مسیر نور و دید را بهطور دقیق مدیریت میکنند؛ ارسی شمالی به حیاط اندرونی مشرف است و ارسی جنوبی به تالار میانی متصل میشود. نور از طریق این ارسیها، بهصورت نیمسایه وارد تالار میشود، و باعث ایجاد فضایی آرام، لطیف و دلپذیر برای حضور مهمانان و اعضای خانواده میشود.
ارسی ها: دو ارسی پنج چشمه دراضلاع شمال و جنوب تالار با شیشههای رنگی و گرهچینی اسلیمی، نقش مهمی در تهویه و نورگیری دارد و همزمان حریم خصوصی را حفظ میکند.دربهای گرهچینی دو جفت در طرفین ارسی ها با درگاه کاشیکاری، ارتباط تالار با حیاطها و تالارهای دیگر را ممکن میسازد. در انتهای شرقی و غربی،راهروها وجود دارند.وقتی نور از شیشههای رنگی عبور میکند، سایهها روی فرشها و کف تالار نقش میبندند و یک نقشه هندسی زنده و گذر زمان را روی زمین تالار ترسیم میکنند
ورودیها و ارتباطات فضایی: ارسی پنجچشمه شمالی، همراه با دو جفت درب گرهچینی و درگاه کاشیکاری، مشرف به حیاط اندرونی است. ارسی پنجچشمه جنوبی، به همراه دو جفت درب گرهچینی و درگاه کاشیکاری، تالار را به تالار میانی متصل میکند. در دو انتهای شرقی و غربی، راهروهایی به اتاقهای کوچک و دربهای کشویی منتهی میشوند. قطعه چوبی افقی ۲۵ سانتیمتری در این دو سر، برای ایجاد مرز ورودی و تقسیم فضا تعبیه شده است. دربهای واصل تالارها دو لنگه و پاشنهای هستند و به شکل سنتی با ارسیها هماهنگی دارند.
نور و تهویه:نور ملایم از طریق ارسی پنجچشمه شمالی به تالار میتابد و نورگیری نیمسایه، همراه با رنگ و فرم شیشهها، فضای تالار را برای فعالیتهای طولانی مدت دلپذیر میکند. تهویه طبیعی نیز از همین ارسیها انجام میشود و جریان هوا بهگونهای تنظیم شده که آرامش و راحتی ساکنین تضمین شود.اگر از نزدیک نگاه کنید، خواهید دید که شاهنشینهای غرب و شرق، علاوه بر ایجاد حریم بصری، از ارتفاع ۴ متری، کنترل دید به تالارهای دیگر را به شکلی هنرمندانه برقرار کردهاند؛ حسی که فقط در حضور فضا و با حرکت نگاه قابل تجربه است.
منابع و مراجع معتبر
*جلال امینی ،متولی موقوفات حاج محمدرضا امینی
*مهدی امینی ، مستند نگارعمارت وخاندان امینی
*مطالعات میدانی و مستندنگاری مجموعه عمارت امینی
* حبیبی، محسن: ساختار فضایی خانههای تاریخی ایران
* پیرنیا، محمدکریم:آشنایی با معماری اسلامی ایران
* بانیمسعود، امیر: معماری دوره قاجار
*گردآورندگان : الهام آقائی ، نگین خلیلی-دی ماه 1404