تاریخچه

مجموعه عمارت امینی در زمان ساخت، شامل ۱۶ عمارت تودر تو بوده و در مجموع، حدود۸ هکتار وسعت داشته و بزرگترین عمارت اعیانی ایران محسوب می شد . این مجموعه در حدود ۱۷۰ سال پیش و در دوره قاجار، به‌دست حاج محمدرضا امینی (معروف به حاج رضا ارباب )ساخته شد؛ تاجری شناخته‌شده در سطح ملی که به‌همراه سایر خاندان امینی  با جمعیتی حدود  127  نفر (مستند به اولین سرشماری ایران در اواخر دوره قاجار) در این عمارت ها سکونت داشتند .در حال حاضر تنها۴ حیاط از مجموعه باقی مانده و تولیت آن طبق وصیت حاج محمد رضا امینی در اختیار نوادگان این خاندان است. عمارت امینی از معدود نمونه‌های باقی‌مانده‌ی عمارت‌های خانوادگیِ فاخر در ایران به‌شمار می‌آید؛ مجموعه‌ای که هم قدرت اقتصادی ونفوذ اجتماعی و هم فرهنگ زیستی یک خاندان قاجاری را بازتاب می‌دهد.

در گذشته، ورود به حیاط بیرونی عمارت به‌صورت مستقیم نبوده است ومسیر ورود شامل: حیاط بیرونی → حیاط جلوخان  → راهرو →  هشتی   بوده و اما امروزه، به‌دلیل تخریب‌ها ی صورت گرفته در دوره پهلوی اول، ورود مستقیم از خیابان مولوی انجام می‌شود.در ضلع شرقی حیاط، آب‌انبار عمومی و خیریه برای مصرف عموم در  مجموعه قرار دارد که ورودی و راه شیر آن  رد حال حاضرمستقیماً از خیابان مولوی است. پس از ورود به عمارت حسینیه، راهرویی به‌عنوان فضای تقسیم و فیلتر فضایی طراحی شده که تا حیاط اندرونی امتداد دارد. از این حیاط، دسترسی به تمامی بخش‌های مجموعه امکان‌پذیر است.زیرزمین در این حیاط به‌صورت سرتاسری امتداد دارد. بخشی از آن در ضلع غربی حیاط بیرونی ، به حمام و جامه کن ،حوض خانه  وتونک اختصاص یافته که یکی از مهم‌ترین فضاهای خدماتی مجموعه محسوب می‌شود.(شایان ذکر است که حمامین صفا که توسط شادروان حاج محمد رحیم امینی ساخته شده  با فاصله حدودی پانصد متر از عمارت فعلی  در داخل مجموعه عمارت های خاندان امینی بوده که جز بزرگترین و فاخرترین حمام های ایران محسوب می گردد ) که صحنه‌ی معرفی قدرت، نظم و زندگی اجتماعی یک خاندان است. اینجا جایی‌ست که معماری، پیش از آن‌که خصوصی شود، شأن خود را نشان می‌دهد.