هر آشپزخانه، قلب تپنده یک عمارت است و هر قابلمه، خاطرهای از زندگی روزمره و مهارتهای دستساز نسلهای گذشته را حمل میکند.اینجا، جایی است که عطر نان و برنج، رازهای خانوادهای متمول و پرجنبوجوش را روایت میکند.
در جبهه غربی عمارت، مجموعه آشپزخانه با حیاط اختصاصیاش قرار دارد. این آشپزخانه قلب پخت و پز غذاهای گرم بود و تا امروز، اجزای موجودش قصهای از روزگار گذشته را نقل میکنند: **تنور نان، سردخانه برای نگهداری مواد غذایی، آبانبار و راه شیر آب مجزا و محلی به نام چلو صافی برای آبکش کردن برنج. اضلاع شرقی و غربی آشپزخانه با تاقچههایی برای نگهداری وسایل، نظم و کارایی فضا را افزایش میدادند، و در وسط هر ضلع، دودکشها و محل قرارگیری دیگها طراحی شده بوده است.
سقف
گنبدی ضربی آجریین با حفرههایی برای نورگیری و تهویه، باعث میشد هوای گرم و بخار آشپزخانه بهخوبی کنترل شود و فضا را برای کار طولانی و طاقتفرسا، مطبوع نگه دارد.
حیاط آشپزخانه
در زیرزمین حیاط آشپزخانه، ضلع شمالی آبانبار و بالای آن اطاق هایی برای محل استراحت آشپز قرار داشت. ضلع شرق با یک درب به حیاط اندرونی متصل بود و ضلع غرب دیواری مشترک با آشپزخانه داشت. این حیاط، محل مقدمات آشپزی مانند پاک کردن سبزی، خرد کردن سیبزمینی و پیاز و شستوشوی مواد غذایی بود. تزیینات آن ساده بود و تنها از ((چیدمان آجرها با الگوهای تزئینی)) بهره میبرد.
اتاق اسکان آشپز
ضلع شمال مجموعه، محل اسکان آشپز بود و دسترسی مستقیمی از طریق یک درب مجزا به کوچه یخچال داشت. این محل نشان از اهمیت موقعیت و استقلال آشپزخانه در سلسله مراتب کاربری عمارت داشت.
دسترسی و ارتباطها
از طریق راهرو شرقی به حیاط آشزخانه و از طریق درب ضلع جنوبی به زیرزمین شربت خانه و از در ضلع شمال آشپزخانه به راه شیر و مخزن آب انبار و اطاق اسکان آشپز راه دارد مجموعه آشپزخانه به حیاط اندرونی و اتاق بالاسر ضلع غربی تالار سوم متصل میشود. این مسیرها، گردش کارآمد و بدون اختلال بین فضاهای خدماتی و اصلی را تضمین میکرد.نور ملایم و فیلترشده از حفرههای سقف گنبدی روی آجرهای کف میافتد و جلوهای از ریتم و بافت فضا ایجاد میکند و حس حضور در آشپزخانهای واقعی و زنده را منتقل میکند.
منابع و مراجع معتبر
*جلال امینی ، متولی موقوفات حاج محمدرضا امینی
*مهدی امینی ،مستند نگارعمارت وخاندان امینی
*مطالعات میدانی و مستندنگاری مجموعه عمارت امینی
* بانیمسعود، امیر: تزئینات معماری دوره قاجار
* پیرنیا، محمدکریم: آشنایی با معماری اسلامی ایران
* بانیمسعود، امیر: معماری دوره قاجار
* حبیبی، محسن: ساختار فضایی خانههای تاریخی ایران
* گردآورندگان : الهام آقائی ، نگین خلیلی-دی ماه 1404