گرما و آب، در دل سنگ و آجر، داستانی از نظم و زندگی روزمره قاجار را روایت میکند.هر قطره آب در اینجا، خاطرهای از ۱۷۰ سال پیش را در خود دارد. در ضلع غربی حیاط بیرونی، از طریق راه پله وارد دنیای زیرزمینی حمام و حوض خانه میشوید؛که شامل: جامه کن ، تونک ، خزینه ، حوض خانه و آب انبار ومی باشد و فضایی که برای پاکیزگی، آماده شدن و استحمام اعضای خانواده و مهمانان طراحی شده بود. این حمام سلسله مراتبی از سرد، گرم و داغ داشت تا انتقال دما و رطوبت هم به داخل و هم به بیرون کنترل شود و تجربهای آرامشبخش و کارآمد فراهم گردد.ورودی با سربینه آغاز میشود؛ فضایی بزرگ با سکوی آمادهسازی و حوض کوچک که برای آماده شدن استفاده میشد. پس از سربینه، به میاندر یا هشتی میرسید، راهرویی که اختلاف دمای تدریجی ایجاد میکرد و انتقال از سربینه به گرمخانه یا خزینه را کنترل میکرد. خزینه، فضای گرم مرکزی برای شستشو و آماده کردن بدن بود.در بخش پشتی، تونک یا گلخن قرار داشت؛ جایی که کوره و دیگ گرمکننده آب در آن قرار میگرفت. متأسفانه تونک امروز تخریب شده، اما جایگاهش هنوز حس میشود.
(شایان ذکر است که حمامین صفا که توسط شادروان حاج محمد رحیم امینی ساخته شده با فاصله حدودی پانصد متر از عمارت فعلی در داخل مجموعه عمارت های خاندان امینی بوده که جز بزرگترین و فاخرترین حمام های ایران محسوب می گردد )
کف
سراسر کف با مصالح مقاوم سنگی و مناسب رطوبت پوشیده شده و مرکز حوض مستطیل شکل به همراه فواره سنگی از جنس سنگ ابق قرار دارد. حوض بخش مرکزی بزرگتر از حوض سربینه است و جریان آب و تهویه طبیعی را تقویت میکند.
سقف
سقف کل بنای حمام گنبدی آجری و در بخشی از ساروج است، همانند دیگر بخشهای زیرزمین، با طاق ها و قوسهایی که هم استحکام سازه را افزایش میدهند و هم زیبایی بصری ایجاد میکنند.
دیوارها
دیوارها آجری و سادهاند، با تاقچهها و قوسهای داخلی که علاوه بر زیبایی، حس سلسلهمراتب فضایی را به مخاطب القا میکنند.
ورودیها و دسترسیها
دسترسی اصلی از حیاط بیرونی و همچنین حیاط خلوت برقرار است. آبانبار در ضلع شمالی حمام قرار دارد و تأمین آب برای تمامی بخشها را انجام میدهد.
منابع و مراجع معتبر
*جلال امینی ، متولی موقوفات حاج محمدرضا امینی
*مهدی امینی ، مستند نگارعمارت وخاندان امینی
*مطالعات میدانی و مستندنگاری مجموعه عمارت امینی
* بانیمسعود، امیر، تزئینات معماری دوره قاجار
* پیرنیا، محمدکریم: آشنایی با معماری اسلامی ایران
* بانیمسعود، امیر: معماری دوره قاجار
* حبیبی، محسن: ساختار فضایی خانههای تاریخی ایران
*گردآورندگان : الهام آقائی ، نگین خلیلی-دی ماه 1404